Sepatfa-Banner

مقدمه ای بر فناوری اطلاعات در بانکداری الکترونیک


بانکداری الکترونیک (Online Banking)

بانک‌داری الکترونیک یا برخط یا اینترنتی، عبارت است از فراهم آوردن امکاناتی برای کارکنان در جهت افزایش سرعت و کارایی آنها در ارائه خدمات بانکی در محل شعبه و همچنین فرایندهای بین شعبه‌ای و بین بانکی در سراسر دنیا و ارائه امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به مشتریان که با استفاده از آنها بتوانند بدون نیاز به حضور فیزیکی در بانک، در هر ساعت از شبانه روز (۲۴ ساعته) از طریق کانال‌های ارتباطی ایمن و با اطمینان عملیات بانکی دلخواه خود را انجام دهند. به عبارت دیگر بانکداری الکترونیکی استفاده از فناوری‌های پیشرفته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مبتنی بر شبکه و مخابرات برای تبادل منابع و اطلاعات مالی به صورت الکترونیکی است و نیازی به حضور فیزیکی مشتری در شعبه نیست. به مشتریان اجازه می‌دهد تا معاملات اقتصادی را در یک وبسایت امن به طرقی مثل کارهای خرده بانکی یا بانک مجازی، موسسه مالی و اعتباری یا شرکت‌های ساخت و ساز انجام دهند.


شاخه‌های بانکداری الکترونیک :
• بانک‌داری اینترنتی
• بانک‌داری مبتنی بر تلفن همراه و فناوری‌های مرتبط با آن
• بانک‌داری تلفنی
• بانک‌داری مبتنی بر نمابر
• بانک‌داری مبتنی بر دستگاه‌های خودپرداز
• بانک‌داری مبتنی بر پایانه‌های فروش
• بانک‌داری مبتنی بر شعبه‌های الکترونیکی
• بانک‌داری مبتنی بر دستگاه های کارت خوان

خدمات بانکداری الکترونیک را از سه جنبه مورد توجه قرار می‌دهیم و مشتریان بانک‌ها، در سه سطح قادر به دریافت خدمات بانکداری الکترونیک هستند. این سه سطح عبارتند از:

• اطلاع‌رسانی: این سطح ابتدایی‌ترین سطح خدمات بانکداری الکترونیک است. در این سطح، بانک، اطلاعات مربوط به خدمات و عملیات بانکی خود را از طریق شبکه‌های عمومی یا خصوصی معرفی می‌کند.
• تعاملی: این سطح از خدمات بانک‌داری الکترونیک، امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری را فراهم می‌آورد. ریسک این سطح در خدمات بانک‌داری الکترونیک بیشتر از شیوه سنتی است و به ابزارهای مناسبی برای کنترل دسترسی کاربران به شبکه بانک نیاز دارد.
• تراکنشی: در این سطح، مشتری قادر است با استفاده از یک سیستم امنیتی کنترل شده، فعالیتهایی از قبیل صدورچک، انتقال وجه و افتتاح حساب را انجام دهد. این سطح از خدمات بانک‌داری الکترونیک، از بالاترین سطح ریسک برخوردار است.

مزایای بانکداری الکترونیک را می‌توان از دو جنبه مشتریان و موسسات مالی مورد توجه قرار داد. از دید مشتریان می‌توان به صرفه جویی در هزینه‌ها، صرفه جویی در زمان و دسترسی به کانال‌های متعدد برای انجام عملیات بانکی نام برد. از دید موسسات مالی می‌توان به ویژگی‌هایی چون ایجاد و افزایش شهرت بانک‌ها در ارائه نوآوری، حفظ مشتریان علی‌رغم تغییرات مکانی بانکها، ایجاد فرصت برای جستجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی فعالیت و برقراری شرایط رقابت کامل را نام برد.

براساس تحقیقات موسسه Data Monitor (مرکز تجزیه و تحلیل اطلاعات بانکداری در اروپا) مهم‌ترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: تمرکز بر کانالهای توزیع جدید ، ارائه خدمات اصلاح شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک.

البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتریان از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه مدت (کمتر از یکسال) هستند. در میان مدت (کمتر از ۱۸ ماه) مزایای بانکداری الکترونیک عبارت‌اند از: یکپارچه سازی کانالهای مختلف، مدیریت اطلاعات، گستردگی طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانال‌های مناسب با ویژگی‌های مطلوب و کاهش هزینه‌ها، کاهش هزینه پردازش معاملات، ارائه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد در آمد نیز از جمله مزایای بلند مدت بانکداری الکترونیک هستند.


فناوری اطلاعات (Information Technology)

به مطالعه، طراحی، توسعه، پیاده‌سازی، پشتیبانی یا مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی مبتنی بر رایانه، خصوصا برنامه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزار رایانه می‌پردازد. به طور کوتاه، فناوری اطلاعات با مسائلی مانند استفاده از رایانه‌های الکترونیکی و نرم‌افزار سروکار دارد تا تبدیل، ذخیره، حفاظت، پردازش، انتقال و بازیابی اطلاعات به شکلی مطمئن و امن انجام پذیرد. فناوری اطلاعات متشکل از چهار عنصر اساسی انسان، ساز و کار، ابزار، ساختار است، به طوری که در این فناوری، اطلاعات از طریق زنجیره ارزشی که از بهم پیوستن این عناصر ایجاد می‌شود جریان یافته و پیوسته تعالی و تکامل سازمان را فراراه خود قرار می‌دهد:


• انسان: منابع انسانی، مفاهیم و اندیشه، نوآوری
• ساز و کار: قوانین، مقررات و روشها، سازوکارهای بهبود و رشد، سازوکارهای ارزش گذاری و مالی
• ابزار: نرم‌افزار، سخت‌افزار، شبکه و ارتباطات
• ساختار: سازمانی، فراسازمانی مرتبط، جهانی

بسیاری مفهوم فناوری اطلاعات را با کامپیوتر و انفورماتیک ادغام می‌کنند، این درحالیست که این‌ها ابزارهای فناوری اطلاعات می‌باشند نه تمامی آنچه که فناوری اطلاعات عرضه می‌کند.

امروزه معنای اصطلاح «فناوری اطلاعات» بسیار گسترده شده‌است و بسیاری از جنبه‌های محاسباتی و فناوری را دربر می‌گیرد و نسبت به گذشته شناخت این اصطلاح آسان‌تر شده‌است. چتر فناوری اطلاعات تقریباً بزرگ است و بسیاری از زمینه‌ها را پوشش می‌دهد. متخصص فناوری اطلاعات وظایف گوناگونی دارد، از نصب برنامه‌های کاربردی تا طراحی شبکه‌های پیچیده رایانه‌ای و پایگاه داده‌های اطلاعاتی. بانکداری الکترونیک نیز می تواند نمونه ای بارز از زمینه‌های فعالیت متخصصین فناوری اطلاعات باشد.


پایش (Monitoring)

پایش به معنی نظارت است و منظور از آن هشیاری از وضعیت یک سامانه یا پدیده از راه مشاهده دگرگونی‌هایی است که ممکن است با گذر زمان در آن سامانه یا پدیده رخ دهد. امروزه پایش در بسیاری از زمینه‌ها کاربرد دارد، به‌ویژه در شبکه‌های همگانی، صنعتی و علی الخصوص در زمینه فناوری اطلاعات و به طبع آن بانکداری الکترونیک .


پشتیبانی فنی (Technical Support)

رشد روزافزون ارایه سرویسهای بانکداری الکترونیک در کنار گسترش جغرافیایی تجهیزات و سخت افزارهای مورد استفاده در این حوزه سبب بروز مشکلات در امر پشتیبانی می گردد. در این راستا نیاز به امکان مانیتورینگ و پایش برخط و از راه دور کاملا محسوس می باشد.

امروزه تحولات عمده در کسب و کار و تداوم فعالیت شرکتها نیازمند بهره ‏گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات با برنامه‏ ریزی و استراتژی دقیق می‏باشد. توسعه این فناوری سبب کاهش هزینه ‏ها، افزایش بهره ‏وری، ارتقای سطح رفاه عمومی، ایجاد سهولت و اثربخشی می‏شود.

با اینکه از عمر بانکداری الکترونیک مدت زیادی نمی گذرد، با اینحال ظهور شبکه های جهانی مانند اینترنت و موبایل سبب رشد سریع آن شده است. در حال حاضر بانکداری الکترونیک (که یکی از زیرشاخه های کسب و کار الکترونیک به شمار می رود) یکی از پارامترهای رشد کشورها به حساب آمده و سرمایه گذاری قابل توجهی بر روی آن صورت می گیرد. بانکها به تبعیت از روند جهانی به دنبال ارایه خدمات با کیفیت بالاتر به مشتریان خود بوده و در شرایط فعلی این موضوع تنها از طریق بانکداری الکترونیک محقق می گردد. به طور کلی (مشابه تعریف تجارت الکترونیک)، هر گونه فعالیت در حوزه بانکی که با استفاده از ابزارهای الکترونیکی صورت پذیرفته و هدف از آن تسهیل این امور باشد در حوزه بانکداری الکترونیک گنجانده می شود.


امنیت (Security)

با پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، به طور فزاینده ای اطلاعات مالي، اعتبارى و شخصى از بستر اینترنت استفاده می نمایند. این موضوع در خصوص کسب و کار الکترونیکی نیز مصداق داشته و سبب رشد روز افزون آن شده است. به صورت پیش فرض بستر اینترنت محیط با ریسک بالا بوده و در عین حال اصلی ترین فضای گسترش کسب و کار الکترونیک می باشد.

کسب و کار الکترونیکی در عین حالیکه دقت و سرعت پردازش را به شکل کاملا محسوسی بالا برده است در معرض خطرات و تهدیدهایی نیز قرار دارد. به دلیل اینکه طبیعت کسب و کار الکترونیکی نیاز به ارسال اطلاعات بین کسب و کار و مشتری دارد می بایست از توجه کافی در رابطه با امنیت سیستم کامپیوتری و فعالیتهای برخط به منظور حفاظت از سرمایه کسب و کار، اعتبار و حریم خصوصی کاربر و ارتباط با کاربر اطمینان حاصل نمود. چنین تبادلاتی نیازمند وجود بسترهای ایمن است.خطرات امنیتی زیادی از قبیل سرقت و یا تغییر محتوای پیامها هریک از مراحل فوق را تهدید می کند. بنابراین اطمینان از امنیت در انتقال الکترونیکی داده ها و تراکنشها بسیار مهم است.